De Onschuldbodem-methode®
De persona-opstellingen komen voort uit een eigen theoretisch en praktisch kader van Sanne Roks MSc. De Onschuldbodem-methode beschrijft het sturingsmechanisme van het overlevingssysteem: hoe het zichzelf in stand houdt, waarom het niet bijleert en hoe je het met mildheid opvoedt in plaats van het te bestrijden. Het is een synthese van 25 jaar zoeken naar hoe mensen veranderen — en waarom dat zo vaak niet lukt.
Het model: de liggende acht
In het midden van het model ligt de Onschuldbodem, de dragende krachtbron in een mens: de combinatie van levenskracht, sturingskracht en goedwillende gerichtheid op contact waarmee een systeem kan reageren op de wereld. Die bron gaat niet stuk. Wat wél slinkt is het besef dat ze er is, het gevoel nog een dragende mens te zijn. Dat gebeurt wanneer steeds meer energie vast komt te zitten in de overlevingscirkel.
Rond dat midden ligt een liggende acht. Twee lussen die dezelfde bronenergie gebruiken maar er iets verschillends mee doen.
De linkerlus is nood-stressregulatie: het overlevingssysteem in actie. Hier draait het alarm. De situatie wordt gelezen met een smalle bril: ik ben fout, de ander is gevaarlijk, de wereld is niet te vertrouwen. Energie raakt vast in overlevingspatronen: vechten, vluchten, verstijven, pleasen, controleren, presteren. Hoe meer energie in deze lus circuleert, hoe minder ruimte er is voor bewuste sturing.
De rechterlus is dragende stressregulatie: sturingskracht in actie. Dit is het Draagvlak: de plek waar kwaliteiten in waakrust staan. Hier wordt de situatie gelezen met een bredere bril. Er komt onderscheid: tussen pijn en vernietiging, tussen spanning en gevaar, tussen wat dragend is en wat ondermijnt. Een leidinggevende die de spanning van een moeilijk besluit kan dragen zonder te verharden of te vluchten; een ouder die de woede van haar kind kan ontvangen zonder mee te escaleren of weg te trekken — dat is dragende stressregulatie in actie. En het voelt ontspannen.
Er is geen mens die alleen links of alleen rechts leeft. Iedereen beweegt voortdurend tussen beide lussen: per thema, per relatie, per dag. Het gaat erom waar op dit moment een kleine verschuiving mogelijk is.
De Radar
Onder het hele model draait een permanente gevaarscan: de Radar. Die staat altijd aan, als een achtergrondapp op je telefoon. Bij echt gevaar is dat een uitstekend systeem. Het probleem is dat de radar gekalibreerd is op een wereld die er niet meer is: te veel signalen op basis van oude informatie. Een poes die in de zon ligt kan ontspannen doordat haar radar op de achtergrond draait. Als er iets aan de hand is, geeft die een signaal. Het systeem is niet het probleem; een te scherp afgesteld systeem is het probleem.
Bewustzijn verdwijnt onder stress
Dit is de kernverklaring waarom inzicht alleen niet genoeg is. Zolang het rustig is, kun je nadenken over wat je wilt. Zodra er stress ontstaat, vernauwt je bewustzijn. Het overlevingssysteem neemt het over en doet wat het altijd deed. Je bent al aan het pleasen voordat je doorhebt dat je het doet. Je bent al dichtgeklapt voordat je besluit om te zwijgen. In rust kun je precies benoemen wat je patroon is. In stress is die kennis niet beschikbaar. Daarom werken tips niet. Daarom is het lijf nodig.
Vier kernprincipes
Waar de methode vandaan komt
De Onschuldbodem-methode is geen uitvinding uit het niets. Het is een synthese van wat ik in 25 jaar heb geleerd, gelezen, uitgeprobeerd en samengevoegd. De belangrijkste bronnen: transactionele analyse (de interne posities en de scriptanalyse); contextuele therapie (loyaliteiten, parentificatie, intergenerationele overdracht); lijfgericht werk bij Piet en Marry Weisfelt (grenzen als ontmoeting; het lijf als drager); taoïstische tradities bij Reinoud Eleveld (compassie; het hier en nu); veranderkunde aan de VU (systeemdenken; regie en persoonlijk leiderschap). Daarnaast: ontwikkelingspsychologie (de Baby als pre-adaptatie-kern; de ontwikkelingsfasen); neurobiologie (myelinisering; stresshormonen; bewustzijnsvernauwing onder stress); oplossingsgericht werk (welke krachten zijn er al?); systemisch werk en de poppetjesmethodiek van Marleen Diekmann; en schematherapie als referentiekader waartegen de methode zich verhoudt en waardoor ze is geïnformeerd.
Wat ik in geen van die stromingen apart vond was het sturingsmechanisme zelf: hoe het overlevingssysteem zichzelf in stand houdt en wat het doet om onzichtbaar te blijven. TA beschrijft posities; contextuele therapie beschrijft loyaliteiten; schematherapie beschrijft modi; IFS beschrijft hoe de delen zich tot elkaar verhouden. Allemaal beschrijven ze het systeem. De Onschuldbodem-methode beschrijft wat het systeem doet om zichzelf onzichtbaar te houden: de mist, het afluisteren, de stamlogica. En hoe je het kunt opvoeden. Met mildheid, want het verdient zorg en geen strijd.
Het hele verhaal over hoe de methode ontstond staat op de Over-pagina.
Verder lezen en werken
Het boek "Patronen opvoeden" beschrijft de volledige theorie en methodiek en verschijnt in 2027. Tot die tijd zijn er drie manieren om met de methode aan het werk te gaan. De training: een dag oefenen met de figuren in wisselende rollen. Het gebruikersboekje bij de set: het ontwikkelingsverhaal, alle figuren beschreven en twee werkvormen uitgewerkt. En een video-uitleg (circa een uur) waarin het overlevingssysteem en de opbouw van de figuren worden doorgelopen.